Ερπετά - Αμφίβια

Η περιοχή της οροσειράς της Ροδόπης με τα πλούσια νερά και τις εκτεταμένες μεσαίες υψομετρικές ζώνες ευνοεί την ανάπτυξη μεγάλης ποικιλίας ειδών αμφιβίων και ερπετών.

Στο ΕΠΟΡ εντοπίζονται διάφορα είδη αμφιβίων, ουροδηλή και άνουρα. Αυτό οφείλεται στην έντονη παρουσία του υδάτινου στοιχείου και την μικρή ένταση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων.

Τα σημαντικότερα ενδιαιτήματα για τα αμφίβια στην περιοχή είναι τα λιβάδια χωρίς μεγάλη κλίση που διαρρέονται από ποταμούς. Οι νερόλακκοι και οι διαπλατύνσεις των ποταμών και των ρυακιών αποτελούν τα σημαντικότερα σημεία αναπαραγωγής για τα περισσότερα είδη από αυτά.

Εντός της περιοχής του Εθνικού Πάρκου Οροσειράς Ροδόπης έχουν καταγραφεί 13 είδη αμφιβίων, δύο (2) εκ των οποίων, η Μπομπίνα (Bombina variegata L. – Εικ. 1) και ο Λοφιοφόρος Τρίτωνας (Triturus arntzeni Litvinchuk, Borkin, Dzukic & Kalezic) περιλαμβάνονται στο Παράρτημα ΙΙ της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ. Το αφθονότερο στην περιοχή είδος είναι ο βάτραχος των βουνών (Rana temporaria L.), ενώ το είδος με την πιο ευρεία εξάπλωση είναι η Σαλαμάνδρα (Salamandra salamandra L.). Ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, ο Αλπικός τρίτωνας (Ichthyosaura alpestris Laurenti) που έχει καταγραφεί σε ελάχιστα σημεία εντός του ΕΠΟΡ.

Παράλληλα, η περιοχή του ΕΠΟΡ διαθέτει μια πλούσια και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ερπετοπανίδα. Στο γεγονός αυτό συντείνουν τόσο η εδαφική ποικιλομορφία της περιοχής όσο και το μωσαϊκό βλάστησης που επικρατεί σε αυτή.

Από τα ερπετά ενδιαφέρον έχει η παρουσία των βορειοευρωπαϊκών ειδών Αμμόσαυρας (Lacerta agilis L.) και Αλπικής Οχιάς (Vipera berus L.) τα οποία βρίσκονται στα νοτιότερα όρια της εξάπλωσης τους στην Ευρώπη.

Είδη κοινοτικού ενδιαφέροντος εντός ΕΠΟΡ είναι όλα τα είδη χελώνας (σύνολο 4) που βρίσκονται στην περιοχή, δηλαδή, οι δύο νεροχελώνες, Βαλτοχελώνα (Emys orbicularis L.) και Ποταμοχελώνα (Mauremys rivulata Valenciennes) και οι δύο χερσαίες χελώνες, Μεσογειακή χελώνα (Testudo hermanni Gmelin– Εικ.2) και Ελληνική χελώνα (Testudo graeca L.) καθότι περιλαμβάνονται στο Παράρτημα ΙΙ και IV της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, όπως και δύο φίδια ο Λαφιάτης (Elaphe quatuorlineata Lacépède) και το Σπιτόφιδο (Zamenis situla L. - βρίσκεται μόνο στο Παρ. Ι της οδηγίας).

 

Ακολουθεί ενδεικτικός πίνακας ειδών αμφιβίων και ερπετών που απαντώνται στο ΕΠΟΡ:

Πίνακας των αμφίβιων ειδών του ΕΠΟΡ και καθεστώς προστασίας

 

Α/Α

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ

ΚΟΙΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ

ΚΟΚΚΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ

IUCN Red List

ΟΔΗΓΙΑ 92/43/ΕΟΚ

ΣΥΜΒΑΣΗ ΒΕΡΝΗΣ

ΠΔ 67/81

 

Ουροδηλή (CAUDATA)

 

Salamandridae

1

Lissotriton vulgaris L.(syn. Triturus vulgaris L.)

Τρίτων ο Κοινός

NE

LC

 

ΙΙΙ

 

2

Salamandra salamandra L.

Σαλαμάνδρα

NE

LC

 

ΙΙΙ

+

3

Ichthyosaura alpestris Laurenti (syn. Triturus alpestris, Mesotriton alpestris)

Αλπικός τρίτωνας

VU

NE

 

ΙΙΙ

+

4

Triturus arntzeni Litvinchuk, Borkin, Dzukic & Kalezic (syn. Triturus karelinii, Triturus karelinii arntzeni)

Λοφιοφόρος Τρίτωνας

NT

LC

II, IV

II

 
 

Άνουρα (ANURA)

 

Bufonidae

5

Bufo bufo L.

Χωματόφρυνος

LC

LC

 

III

+

6

Bufo viridis Laurenti (syn. Pseudepidalea viridis)

Πράσινος φρύνος

LC

ΝΕ

IV

II

+

Bombinatoridae (Discoglossidae)

7

Bombina variegata L.

Μπομπίνα

LC

LC

II, IV

II

 

Hylidae

8

Hyla arborea L.

Δενδροβάτραχος

LC

LC

IV

II

+

Ranidae

9

Pelophylax kurtmuelleri Gayda (syn. Rana balcanica)

Βαλκανοβάτραχος

LC

NE

 

III

 

10

Pelophylax ridibundus Pallas (syn. Rana ridibunda)

Λιμνοβάτραχος, Μπάκακας

LC

LC

V

III

 

11

Rana dalmatina Bonaparte

Ευκίνητος βάτραχος, Πηδοβάτραχος,
Σβελτοβάτραχος

NE

LC

IV

II

+

12

Rana graeca Boulenger

Ελληνικός βάτραχος, Γραικοβάτραχος

NE

LC

IV

III

+

13

Rana temporaria L.

Βουνοβάτραχος

VU

LC

V

III

 
 

Πίνακας των ειδών ερπετοπανίδας του ΕΠΟΡ και καθεστώς προστασίας

 

Α/Α

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ

ΚΟΙΝΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ

ΚΟΚΚΙΝΟ ΒΙΒΛΙΟ

IUCN Red List

ΟΔΗΓΙΑ 92/43/ΕΟΚ

ΣΥΜΒΑΣΗ ΒΕΡΝΗΣ

ΠΔ 67/81

 

Χελώνες (TESTUDINATA)

 

Emydidae

1

Emys orbicularis L.

Βαλτοχελώνα

NT

NT

II, ΙV

II

+

Geoemydidae

2

Mauremys rivulata Valenciennes (syn. Mauremys caspica)

Ποταμοχελώνα

LC

NE

II, IV

II

+

Testudinidae

3

Testudo graeca L.

Ελληνική χελώνα

LC

VU

II, IV

II

+

4

Testudo hermanni Gmelin (syn. Eurotestudo hermanni)

Μεσογειακή χελώνα

VU

NT

II, IV

II

+

 

Σαύρες (SAURIA)

 

Anguidae

5

Anguis fragilis L.

Κονάκι

LC

   

III

+

6

Pseudopus apodus Pallas (syn. Ophisaurus apodus)

Τυφλίτης

LC

NE

IV

II

 

Lacertidae

7

Lacerta agilis L.

Αμμόσαυρα

LC

LC

IV

II

 

8

Lacerta viridis Laurenti

Σμαραγδόσαυρα

LC

LC

IV

II

+

9

Podarcis erhardii Bedriaga

Σιλιβούτι

LC

LC

IV

II

+

10

Podarcis muralis Laurenti

Τοιχόσαυρα

LC

LC

IV

II

+

11

Podarcis tauricus Pallas (syn. Podarcis taurica)

Γουστέρα του Ταύρου

LC

NE

IV

II

+

Scincidae

12

Ablepharus kitaibelii Bibron & Bory de Saint-Vincent

Αβλέφαρος

LC

LC

IV

II

 
 

Φίδια (OPHIDIA)

 

Colubridae

13

Coronella austriaca Laurenti

Στεφανοφόρος

LC

NE

IV

II

+

14

Dolichophis caspius Gmelin (syn. Coluber caspius)

Αλογόφιδο

LC

NE

IV

III

 

15

Elaphe quatuorlineata LacéŽpède

Λαφιάτης

LC

NT

II, IV

II

+

16

Zamenis longissimus Laurenti (syn. Elaphe longissima)

Γιατρόφιδο

LC

LC

IV

II

+

17

Zamenis situla L. (syn. Elaphe situla)

Σπιτόφιδο

LC

LC

II

II

+

18

Platyceps najadum Eichwald (syn. Coluber najadum)

Σαΐτα

LC

LC

IV

II

+

19

Telescopus fallax Fleischmann

Αγιόφιδο

LC

LC

IV

II

+
Psammophiidae

20

Malpolon insignitus Geoffroy Saint-Hilaire (syn. Malpolon monspessulanus insignitus)

Σαπίτης

LC

LC

 

III

+

Natricidae

21

Natrix natrix L.

Νερόφιδο

LC

LC

IV

III

+

22

Natrix tessellata Laurenti

Λιμνόφιδο

LC

LC IV II +

Typhlopidae

23

Typhlops vermicularis Merrem

Τυφλίνος, Ανήλιαστος

LC

NE

 

III

 

Viperidae

24

Vipera ammodytes L.

Οχιά

LC

LC

IV

II

 

25

Vipera berus L.

Αλπική Οχιά, Αστρίτης

LC

LC

 

III

 
 

ΠΗΓΕΣ:

  • NATURA 2000
  • (2009). Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας
  • ΥΠΕΧΩΔΕ. (2002). Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη Οροσειράς Ροδόπης
  • B.P. PETROV, N. TZANKOV, H. STRIJBOSCH, G. POPGEORGIEV, V. BESHKOV. (2006). The herpetofauna (Amphibia and Reptilia) of the Western Rhodopes mountain (Bulgaria and Greece)
  • CHONDROPOULOS, B.P. (1986): A checklist of the Greek reptiles. I. The lizards. Amphibia-Reptilia, Volume 7, Number 3, 1986, pp. 217-235(19)
  • CHONDROPOULOS, B.P. (1989): A checklist of Greek reptiles. II. The snakes. Herpetozoa (Wien) 2 (1/2), 3-36.
  • ASIMAKOPOULOS B.( 1997a.) Aspects of the ecology of Rana graeca in Greece (Amphibia: Ranidae).- In: W. Bohme, W. Bischoff, T. Ziegler (eds.), Herpetologia Bonnensis, 11-19.
  • KONSTANTINOS SOTIROPOULOS & ANASTASIOS LEGAKIS & ROSA-MARIA POLYMENI. (1995). A review of the knowledge on the distribution of the genus Triturus (RAFINESQUE, 1815) in Greece, HERPETOZOA 8 (1/2) : 25 – 34 Wien
  • SOTIROPOULOS, K., ELEFTHERAKOS, K., DZUKIC, G., KALEZIC, M. L., LEGAKIS, A. & POLYMENI, R. M., (2007). ‘Phylogeny and Biogeography of the Alpine Newt Mesotriton alpestris (Salamandridae, Caudata), Inferred from mtDNA Sequences.’ Molecular Phylogenetics and Evolution, 45: 211-226.
  • ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ, ΠΕΤΡΟΣ ΛΥΜΠΕΡΑΚΗΣ, ΣΙΝΟΣ ΓΚΙΩΚΑΣ, ΣΤΕΛΛΑ ΦΡΑΓΓΕΔΑΚΗ-ΤΣΩΛΗ, ΒΑΣΙΛΗΣ ΧΟΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. (2012). Συμβολή στη μελέτη της φυλογεωγραφίας στην Ανατολική Μεσόγειο : η περίπτωση του εδαφόβιου φιδιού Typhlops vermicularis Merrem, 1820
 

Υπόμνημα για τους πίνακες των αμφίβιων ειδών και των ειδών ερπετοπανίδας

 

Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας / IUCN Red List:

CR: Κρισίμως Κινδυνεύον

ΕΝ : Κινδυνεύον

VU: Τρωτό

ΝΤ: Σχεδόν Απειλούμενο

LC: Μειωμένου Ενδιαφέροντος

DD: Ανεπαρκώς γνωστό

ΝΕ: Μη αξιολογηθέν

Οδηγία 92/ 43/ΕΟΚ:

II : Παράρτημα II (Είδη των οποίων η διατήρηση επιβάλει τον καθορισμό ζωνών διατήρησης)

IV: Παράρτημα IV (Είδη που απαιτούν αυστηρή προστασία)

V: Παράρτημα V (Είδη των οποίων η σύλληψη στη φύση και η εκμετάλλευση υπόκεινται, ενδεχομένως, σε διαχειριστικά μέτρα)

Διεθνής Σύμβαση της Βέρνης (Νόμος 1335/1983):

II : Παράρτημα II (Είδη πανίδας υπό αυστηρή προστασία)

III : Παράρτημα III (Είδη πανίδας υπό προστασία)

Προεδρικό διάταγμα 67/1981:

+ : Προστατευτέα είδη